Graham Greene, De kern van de zaak, 2017

Omslag GreeneAls je begint aan een roman van Graham Greene (1904-1991) krijg je al snel een vertrouwd gevoel. Je stapt een wereld binnen die herinnert aan boeken van vroeger, jongensboeken misschien vooral, met schurken en detectives, met drama en spanning. Ze spelen zich af in de wijde wereld, niet ergens op een depressief zolderkamertje in Amsterdam-Zuid. En Greene laat je meestal niet lang in het ongewisse over de aard van zijn onderneming. Hij zet de zaak op scherp, laat je nadenken over morele vragen, over keuzes die ertoe doen. Daarbij lopen er altijd priesters rond in Greenes romanwereld, die graag vertellen wat het geloof ons voorhoudt – als ze zelf tenminste niet aan de drank of een andere zonde verslingerd zijn. In het geval van Henry Scobie, hoofdpersoon van de recent opnieuw verschenen roman De kern van de zaak (oorspronkelijk 1948), is zijn onweerstaanbare neiging om medelijden te hebben ongetwijfeld een psychische onevenwichtigheid. Maar het is meer dan alleen dat. Deze uit zijn voegen gegroeide karaktereigenschap van de romanheld spiegelt ook het onophoudelijk, goddelijk erbarmen met de ontspoorde mens.

Lees hier verder!

Peter Rollins wil niet verslaafd zijn aan God, maar raakt hij hem dan niet kwijt?

Peter Rollins (1973) maakt korte metten met ‘God als product’, in zijn boek Verslaafd aan God. Dat doet hij op een zeer interessante manier, maar hij laat zijn lezers ook met vraagtekens achter. Opmerkelijk is Rollins alleen al omdat hij twee dingen combineert die je meestal bij heel verschillende partijen aantreft. Hij levert stevige kritiek op het gevestigde christendom én hij praat honderduit  over erfzonde, verlossing, gebod en afgod. Dit lijken oude en vertrouwde kerkelijke thema’s, maar bij deze Ierse theoloog wordt duidelijk dat je met die begrippen ook heel andere dingen kunt zeggen, en af kunt dalen in de psyche van de  mens, misschien wel in diens ziel. Het komt erop neer, legt Rollins uit, ‘dat de donkerte en de onvrede die wij in ons leven voelen uiteindelijk niet worden beantwoord door zekerheid en voldoening, maar eerder van hun gewichtigheid en prikkel worden ontdaan.’

Omslag Rollins

Verslaafd aan God is een uitdagend en intelligent boek. De manier waarop Rollins psychische mechanismen blootlegt die ons verleiden om afgoden te dienen, is sterk en heeft de kerk van vandaag veel te zeggen. Tegelijk is het opmerkelijk dat Rollins zich aanvankelijk met verve bezighoudt met christelijke theologie, om gaandeweg in een soort niemandsland terecht te komen waar alleen nog brokjes christelijkheid rondzwerven. ‘Heilzaam’, juichen de vele fans van Rollins – maar misschien is dit type heilzaamheid  vatbaar voor relativering. Lees hier verder! Of op www.hetgoedeleven.com.

Adriaan van Dis schrijft over ‘het buitengebied’

Omslag Van Dis

Adriaan van Dis verkent in zijn nieuwe boek het ‘buitengebied’: het grensgebied waar nog te leven valt, voordat je erbuiten valt. Dit heeft een ‘roman in verhalen’ opgeleverd, getiteld Het buitengebied, met herkenbare thema’s voor wie Van Dis’ oeuvre een beetje kent. In 1994 brak Van Dis door met het veel verkochte Indische duinen, een roman over een gezinsleven in de schaduw van Nederlands-Indië. Deze sfeer komt ook terug in Het buitengebied, als een vluchteling zich meldt bij het tuinhek van de verteller en klusjes voor hem opknapt. Deze man uit Afrika is getraumatiseerd, en dan komen ook de herinneringen boven aan de Indische vader van de ik-verteller. Dit voelt ongemakkelijk. Hoe moet hij uitleggen hoe hij ermee leerde leven, hoe hijzelf ‘troost’ vond? Het is typisch Adriaan van Dis hoe dit aan de orde komt: ‘Hoe leg je een arme uit dat ik al heel jong troost vind in dingen? Dat is mijn rijkdom. Ik praat met de dingen en de dingen praten terug.’ Lees hier verder.

Sam Storms & de gaven van de Geest

 

De Geestesgaven ofwel de ‘charismata’ zijn geen exotisch Pinkster-thema meer voor de Nederlandse kerken. Ook daar spreekt men over de Geest op een manier die aan de Pinksterkerken herinnert. Maar dan gaat het vaak niet zo nadrukkelijk om de speciale ‘gaven’ van de Geest, zoals tongentaal, gebedsgenezing en profetie. De charismatische ervaring is breed verspreid, maar heeft gaandeweg zijn hoge voltage verloren, en is uitgemond in een persoonlijke beleefde relatie met God, waarin nabijheid en levensleiding de hoofdrol spelen. Dit geldt ook voor de evangelische beweging in Nederland, die grotendeels níet charismatisch is.

Storms Sam

In dat licht is het opmerkelijk dat het Evangelisch Werkverband (lees over deze organisatie dr. Wilbert van Iperen) nu met stelligheid de charismatische kaart trekt, met behulp van ervaringsdeskundige Sam Storms. Men wil graag ‘meer’ van God zien en dan ook ‘meer’ van de Geest, stelt Hans Maat, leidsman van het Evangelisch Werkverband. Ter stimulering van dit alles brengt het Evangelisch Werkverband het boek God in ons midden op de Nederlandse markt, geschreven door de genoemde Sam Storms, evangelisch voorganger in Amerika. Lees hier verder. Of klik op www.hetgoedeleven.com.

Henk van der Ent springt, maar niet in het luchtledige

Ent, Henk van der - omslag

Henk van der Ent (1939), dichter, romanschrijver, essayist, is sinds de jaren negentig bezig met het doordenken van de vraag: wat betekent het om agnost te zijn? – en dan ook nog eens een agnost van gereformeerde herkomst, die ooit op instigatie van Billy Graham in een stampvolle Kuip voor Jezus koos, – bovendien een agnost met een blijvende voorliefde voor de taal der religie, bijvoorbeeld de Hebreeuwse Psalmen — kortom, alle reden om deze dichterlijke denkbewegingen met interesse gade te slaan! Van der Ent schreef over deze voor hem aangelegen kwestie in diverse boeken, zoals Het vierde land (1999) en De moed om niet te schuilen (2009). Hij heeft recent een nieuw essay-achtig boekje hieraan toegevoegd, dat volledig dezelfde geest ademt: De sprong in het alledaagse. Van der Ent stelt zich ook hier duchtig te weer tegen rationaliteit en logica (die zouden ons niks kunnen vertellen over de raadselen des levens), maar de route die hij kiest en beschrijft in zijn nieuwe boek, geeft blijk van tal van weloverwogen, rationeel gemotiveerde patronen. Zo’n hekel heeft Van der Ent dus ook weer niet aan hersenactiviteit. Hij springt dus wel, zoals de boektitel aangeeft, en zeker ook in het alledaagse – maar hij weet vrij precies waar hij terecht wil komen. Lees hier verder. Of kijk naar dit interview uit 2009.

 

 

Halík blijft populair, zijn derde boek is verschenen in het Nederlands

Vorige boeken van Tomás Halík die in het Nederlands zijn vertaald gaan over geloof en hoop: Geduld met God en De nacht van de biechtvader. Het derde boek van Halik dat – voorjaar 2017, bij Boekencentrum – in vertaling is verschenen, heet: Ik wil dat jij bent. Thema: de liefde. Lees hier verder (Friesch Dagblad), of hier voor een versie met meer citaten (De Nieuwe Koers).

Halik - liefde

Els Florijn en Marieke van Meijeren

Twee romanschrijfsters uit reformatorische kring, Els Florijn en Marieke van Meijeren, hebben dit voorjaar een nieuwe roman gepubliceerd. Beide romans niet onverdienstelijk. Lees hier over Een hemel zonder schroeven (door Marieke van Meijeren) en hier over Rode papaver (door Els Florijn). In het Reformatorisch Dagblad verscheen een recensie van Reinald Molenaar, die nogal wat discussie opriep op facebook.

 

Rode papaver

Brian McLaren wil graag inclusief, maar blijkt tiranniek en exclusief.

Brian McLaren is een grote naam uit de emergent church-beweging. Zijn boek A New Kind of Christianity uit 2010 is nu vertaald in het Nederlands. Tamelijk erbarmelijke theologie, als je het mij vraagt. Lees hier verder. Of kijk naar recensies in het Reformatorisch Dagblad of het Nederlands Dagblad. Niettemin zijn vandaag Nederlandse theologen druk in de weer met McLaren, en de onderliggende agenda is niet moeilijk te raden: een oude jas afschudden, van een gereformeerde merk, die niet lekker meer zit.

 

McLaren

J. Bernlef en H.M. van den Brink

Welke sporen zijn er aan te treffen van orde versus willekeur in Nederlandse romans? Die vraag kreeg ik voorgelegd door de CSFR, in 2016, het jaar waarin de vereniging jubileerde. Hier het essay dat in het jubileumboek verscheen, bij uitgeverij Brevier, getiteld: ‘Woorden zoeken een richting’. Over het werk van J. Bernlef en H.M. van den Brink.

J Bernlef

Uit de slotalinea:

H.M. van den Brink schrijft tamelijk nostalgisch over deze thematiek, maar er valt ook een behoedzame, existentiële ondertoon te horen. Het teloorgaan van maat en orde heeft de trekken van een boze droom.

Bij Bernlef krijgt de ervaring van leegte en het afbrokkelen van zin-ervaring een expliciet levensbeschouwelijke doordenking, uiteraard op de wijze van verhaal en verbeelding. Tastend naar een laatste grond stuit Rob Noordhoek op elementaire gegevens: de taal, die het menszijn definieert, postuleert de ander, richt zich op de medemens en neigt naar dialoog. Het cirkelt hier om verlorenheid versus redding. Teruggebracht tot hun essentie blijken woorden een richting te zoeken, een gebed te vormen.

Sander Kok, Smeltende vrouw, 2017

‘Geven maakt gelukkig’, luidt een volkswijsheid. Maar geven kan ook uit de hand lopen, en uitmonden in absurde tragiek. Daarop loopt het in elk geval uit in de debuutroman van Sander Kok, Smeltende vrouw. Het is een echt buurmannen-boek, dat zich afspeelt in Leiden. De buurmannen kennen elkaar niet of nauwelijks, maar hun levens hebben iets gemeenschappelijks. Geven is bij beiden een centrale kwestie, maar dan in spiegelbeeldige zin. De ene buurman geeft en geeft, terwijl de ander alleen maar eist en ontvangt. Als deze buurmannen in elkaars vaarwater raken, moet wel ellende op de loer liggen – maar dat gebeurt pas aan het slot. Lees hier verder! (recensie verscheen eerder in De Nieuwe Koers [ = mooi blad!]

Sander Kok